wtorek, 24 czerwca 2014

Metody, style i postawy wychowawcze oraz gdzie w tym wszystkim jest rodzicielstwo bliskości

„Na sukces najbardziej mogą liczyć ci rodzice, którzy przyznają się do popełnionych błędów własnym dzieciom – to najlepsza i najprostsza metoda dotarcia do ich serc.” (J. Taylor)



Jak już ostatnio pisałam nie ma idealnej metody wychowawczej. Wszystko co robimy musi być dostosowane do nas i do naszych dzieci. To co jednym odpowiada, może nie odpowiadać drugim, ale nie znaczy to, że któraś z metod jest gorsza lub lepsza - jest po prostu inna.


Metody wychowawcze:
- Konarzewski wyróżnia: 



  • metody indywidualne:


  1.  metoda modelowania (metoda przykładu, naśladownictwo); 
  2. metoda zadaniowa (polega na powierzaniu dzieciom i młodzieży zadań do wykonania, które mają prowadzić do zmian w ich zachowaniu, wzbogacania wiedzy i doświadczenia – np. nauka pływania, jazdy na rowerze); 
  3. metoda perswazyjna (uświadamianie dzieciom i młodzieży różnych obowiązków i powinności jakie mają nie tylko wobec siebie, ale także wobec innych ludzi, a także społeczeństwa oraz pokazywaniu im jakie mają prawa; jest to więc wyjaśnienie komuś czegoś, bądź przekonywanie kogoś o czymś); 
  4. metoda nagradzania i karania: (metoda nagradzania – wzmacniania pozytywnego, polega na promowaniu zachowań pozytywnych, pożądanych w wychowaniu, metoda karania – wzmocnień negatywnych, jest sposobem oddziaływania wychowawczego polegającym na świadomym stosowaniu kar w celu zapobiegnięcia niepożądanym, niezgodnym z zasadami i normami społecznymi zachowaniom dzieci i młodzieży). 

  • Metody grupowe: 

  1. metoda organizowania działalności zespołowej (polega na organizowaniu kilkuosobowych zespołów w celu przedyskutowania, omówienia jakiegoś ważnego dla nich problemu lub wykonanie przez nich jakichś zadań) i samorządnej (polega na umożliwianiu dzieciom i młodzieży współuczestnictwa w decydowaniu o wspólnych sprawach i wykonywaniu działań zgodnych z wcześniejszymi ustaleniami, np. samorząd szkolny); 
  2. metoda współudziału uczniów w organizowaniu lekcji (uczniowie biorą udział w planowaniu, przygotowaniu, prowadzeniu oraz ocenianiu lekcji). 
Konarzewski wyróżnia też: metody strukturalne (nauczanie obyczajów) i sytuacyjne (karanie i nagradzanie).

- wg Górniewicz, Krawczyk: 



  • metody bezpośredniego (polegają na tym, że wychowawca w postępowaniu wychowawczym działa sam, natychmiast w zaistniałej sytuacji, jest to bezpośrednia interakcja zachodząca między wychowawcą a wychowankiem; do metod wpływu bezpośredniego zalicza się: nagradzanie i karanie, modelowanie, kształtowanie zachowań wychowanka według przykładu osobistego lub innego wzoru wychowawczego, metodę stawiania zadań do wykonania oraz perswadowanie) 
  • pośredniego (oddziaływania w swoim zamierzeniu dotyczą wychowanka, ale docierają do niego drogą okrężną, nie bezpośrednio, do tych metod można zaliczyć: kształtowanie norm i wartości grupowych w klasie szkolnej lub innej grupie wychowawczej, przekształcanie powiązań interpersonalnych w grupie, kreowanie przywództwa w klasie lub innej grupie wychowawczej) oddziaływania wychowawczego.
- Wg Muszyńskiego: 


  • metody wpływu osobistego (modelowanie, perswazja), sytuacyjnego (karanie, nagradzanie) ispołecznego (grupowe, zmiana przywództwa, struktury grupy) 
  • metody kierowania samowychowaniem.
Na to jakie metody wybierzemy mają wpływ składowe procesu wychowawczego, czyli to, kto jest wychowawcą, jakiego ma wychowanka i jaki cel chcemy osiągnąć.
Jaka jest skuteczność tych metod? 
Trzeba zwrócić uwagę, że nie ma jednej idealnej metody. To jaką metodę zastosujemy zarówno w stosunku do swoich dzieci jak i innych wychowanków zależy od naszych własnych preferencji, ale także od dzieci i ich charakteru. Często jest możliwe łączenie i mieszanie poszczególnych metod w zależności od tego co akurat chcemy osiągnąć. 

Style wychowawcze: 
D baumrind na podstawie przeprowadzonych badań i obserwacji wyróżniła trzy style:
  1. Styl autorytarny - polega na kontrolowaniu zachowań i postaw dzieci tak, aby odpowiadały one surowym zasadom dotyczącym zachowania. Wychowanie: odrzucające, niewrażliwe, skoncentrowane na rodzicu, wymagające, kontrolujące. Rodzice starają się kontrolować zachowania i postawy dzieci, podporządkowują je ścisłym regułom, posłuszeństwo, szacunek dla autorytetu, tradycji i ciężkiej pracy stanowi wartość priorytetową w wychowaniu. Dzieci są bardziej niezadowolone, wycofują się, nieufne, zmienność nastrojów, agresja wobec rówieśników, nieposłuszeństwo, brak spontaniczności
  2. Styl autorytatywny - kierowanie aktywności dzieci poprzez ustalenie reguł i standardów przy jednoczesnej skłonności do dyskutowania z dzieckiem na temat i uzasadnień. Wychowanie: akceptujące, wrażliwe, skoncentrowane na dziecku, ale jednocześnie konsekwentne, wymagające i kontrolujące. Rodzice ustalają stałe zasady i standardy, są kochający i konsekwentni, szanują decyzje swoich dzieci, oczekują od dzieci zachowań odpowiednich do wieku i zdolności, respektują opinię dziecka, wyjaśniają swoje decyzje. Dziecko jest: niezależne, towarzyskie, asertywne, współpracujące z rodzicami, zadowolone, nastawione na sukcesy, samokontrolujące się, ufne we własne siły, eksplorujące
  3. Styl permisywny - stawianie dziecku niewielu wymagań. Wychowanie: akceptujące, wrażliwe, skoncentrowane na dziecku, ale nie wymagające i nie kontrolujące. Rodzice stawiają dzieciom mało wymagań, pozwalają na kierowanie własnym zachowaniem, rzadko stosują kary, unikają sprawowania kontroli, kochający, wrażliwi. Dziecko nie uda we własne siły, jest zadowolone i pozytywne, ale niedojrzałe, brak kontroli impulsów, brak odpowiedzialności społecznej.
  4. Inni autorzy dodają jeszcze jeden styl - Styl zaniedbujący - wychowanie: nie wymagające, nie kontrolujące, odrzucające, niewrażliwe, skoncentrowane na rodzicu. Rodzice narzucają nieliczne ograniczenia, dostarczają niewiele uwagi, wsparcia zainteresowania, zajęci są własną aktywnością, nie są zaangażowani w sprawy dzieci, unikają komunikacji dwukierunkowej. Dzieci nie uczestniczą efektywnie w zabawie, nadmiernie wymagające, nieposłuszne, tendencji do zmiany nastroju, trudności z koncentracją, niski próg pobudzenia, słaba koncentracja emocjonalna
Przeczytaj jeszcze raz style i zastanów się, który z nich dotyczy Ciebie i Twojego dziecka. 

Postawy rodzicielskie
Właściwe
1. Akceptacja dziecka – przyjęcie go takim, jakim ono jest, z jego cechami fizycznymi, usposobieniem, umysłowymi możliwościami i trudnościami w jakichś dziedzinach. Rodzice dają mu do zrozumienia, że jest kochane, cenione, że znają jego potrzeby i starają się je zaspokoić. W takiej rodzinie dziecko czuje się bezpiecznie, jest zadowolone ze swego istnienia, nawiązuje trwałe więzi emocjonalne, potrafi wyrażać swoje uczucia, jest wesołe, miłe, odważne. 

2. Współdziałanie z dzieckiem – świadczy o zainteresowaniu rodziców tym, co robi dziecko. Rodzice angażują je w zajęcia i sprawy domowe, odpowiednie do jego możliwości rozwojowych. Ma ono prawo do wyrażania swojej własnej opinii, decydowania o sprawach bliskich mu osób, czuje się potrzebne w rodzinie i wartościowe.

3. Danie mu rozumnej swobody – rodzice darzą dziecko zaufaniem i pozostawiają mu duży margines swobody. Potrafią jednak utrzymać swój autorytet i odpowiednio kierować dzieckiem. Dziecko z takiej rodziny jest bystre, pomysłowe, współdziała z rówieśnikami.

4. Uznawanie praw dziecka – rodzice pozwalają dziecku samodzielnie działać i dają mu do zrozumienia, że jest odpowiedzialne za wyniki tego działania. Kierują nim stosując sugestie, wyjaśnienia i tłumaczenia, wspólne uzgadnianie jego praw i obowiązków. Dziecko dokładnie wie czego się od niego oczekuje na miarę jego możliwości rozwojowych. Dziecko z takiej rodziny jest samodzielne, lojalne, solidarne. 

Niewłaściwe 
1. Postawa odtrącająca – cechuje się nadmiernym dystansem uczuciowym i dominacją rodziców. Dziecko jest dla nich ciężarem, wzbudza ich niechęć. Rodzice tacy otwarcie krytykują dziecko, nie dopuszczają go do głosu, stosują surowe kary, represyjne żądania, postępują z nim w sposób brutalny .

2. Postawa unikająca – cechuje się nadmiernym dystansem uczuciowym rodziców wobec dziecka , ich uległością i biernością . Rodzice wykazują beztroskę posuniętą do braku odpowiedzialności, ignorują dziecko, zaniedbują je pod względem uczuciowym, opiekuńczym oraz stawianych dziecku wymagań. Dzieci z takich rodzin cechuje brak wytrwałości w działaniu, nieufność, strach, konfliktowość w kontaktach z ludźmi. 

3. Postawa nadmiernie wymagająca – przejawia się dominacją rodziców w postępowaniu z dzieckiem. Zmuszają je aby dostosowało się do wytworzonego przez nich wzoru, bez liczenia się z możliwościami dziecka, bez uznania jego praw i poszanowania jego indywidualności. Stawiają mu wygórowane wymagania, ograniczają jego samodzielność swobodę, narzucają mu swoją wolę przez zmuszanie, stosowanie nagan, sztywnych reguł postępowania. Dzieci takie cechuje brak wiary we własne siły, niepewność, lękliwość, uległość, przewrażliwienie, brak zdolności do koncentracji uwagi . 

4. Postawa nadmiernie chroniąca – podejście rodziców do dziecka jest bezkrytyczne, uważają je za wzór doskonałości, ulegają mu, tolerują jego niewłaściwe postępowanie, zaspokajają każdy kaprys, pozwalają panować nad całą rodziną, są przesadnie opiekuńczy i nadmiernie troskliwi przez co utrudniają dziecku samodzielność. Dzieci z takich rodzin wykazują opóźnienie dojrzałości społecznej, bierność, zarozumiałość, poczucie większej wartości, nadmierną pewność siebie, zależność od matki, nieustępliwość


Po zapoznaniu się z metodami, stylami wychowawczymi i postawami rodzicielskimi warto także się zatrzymać na modnej od dłuższego czasu filozofii Rodzicielstwa Bliskości. 
Rodzicielstwo bliskości (ang. Attachment Parenting) - termin utworzony przez amerykańskiego pediatrę Williama Searsa, określający filozofię rodzicielską opartą na zasadach teorii przywiązania w psychologii rozwojowej, która mówi, że dziecko tworzy z opiekunami silną więź emocjonalną, mającą wpływ na całe jego przyszłe życie. 
Filozofia ta ma 7 zasad


  1. Przygotuj się emocjonalnie do ciąży i porodu. Nawiąż więź uczuciową z dzieckiem podczas narodzin.
  2. Karm dziecko z miłością i szacunkiem.
  3. Zapewnij dziecku swój dotyk.
  4. Zapewnij mu bezpieczny sen – pod względem fizycznym i emocjonalnym.
  5. Reaguj na sygnały dziecka z wrażliwością.
  6. Praktykuj pozytywną dyscyplinę.
  7. Zachowaj zasadę równowagi w życiu osobistym i rodzinnym.

Założenia Rodzicielstwa Bliskości są piękne i nietrudno się z nimi zgodzić. Trzeba jednak pamiętać, że nie jest to metoda wychowawcza, lecz tylko filozofia rodzicielstwa. Traktowanie tej filozofii jako metody wychowawczej niesie za sobą wiele konsekwencji. To właśnie nieumiejętność pokazania granic zmienia rodzicielstwo bliskości w jego karykaturę: bezstresowe wychowanie. I sprowadza na nie krytykę – że metoda produkuje „rozpieszczone dzieci”, które „zawsze będą chciały być u mamy na rączkach”. Trudność tej filozofii polega na tym, że nie koncentruje się ona na uzyskaniu konkretnych rezultatów wychowawczych tu i teraz. To raczej inwestycja w przyszłość: żeby dziecko było spełnione w życiu, żebyśmy mieli z nim dobrą więź.

MITY związane z filozofią Rodzicielstwa Bliskości:
  1. Rodzicielstwo Bliskości to metoda wychowawcza. - to bardziej pewna filozofia czy idea, którą warto się kierować w relacja z dziećmi. Najważniejszym elementem jest budowanie silnych więzi z dzieckiem.
  2. Istotą RB jest wspólne spanie, karmienie piersią i noszenie dzieci w chustach - aczkolwiek zwolennicy RB głośno mówią o zaletach tych trzech sposobów pielęgnacji, to można z powodzeniem stworzyć bliską więź z dzieckiem bez tych elementów. 
  3. Dzieci wychowane w duchu idei RB są nieposłuszne, rozpieszczone, niesamodzielne. Śpią z rodzicami i są karmione piersią, dokąd tylko mają ochotę. - badania wyraźnie pokazują, że zaspokajanie potrzeb dziecka w pierwszym okresie jego życia powoduje, że jest ono bardziej zrównoważone, samodzielne i lepiej radzi sobie ze stresem. Jest chętniejsze do współpracy i ogólnie lepiej uspołecznione. 
  4. RB to bezstresowe wychowanie - rodzice, którzy wyznają filozofię rodzicielstwa opartego na przywiązaniu, nie stosują metod wychowawczych opartych na przemocy, straszeniu, zawstydzaniu. Naturalni rodzice robią po prostu wiele, aby dziecko, które przeżywa stres i silne emocje, raczej wspierać niż karać.
  5. RB to pozwalanie dzieciom na wszystko, na co mają ochotę. Jeśli dziecko wybiega na ulicę lub bije matkę, to stosując RB trzeba by mu na to pozwolić - RB to również umiejętność dbania o własne potrzeby i mówienia dziecku NIE, bo rodzicielstwo oparte na przywiązaniu bierze pod uwagę nie tylko potrzeby dzieci, ale także rodziców. Zgodnie z tą  filozofią potrzeby wszystkich członków rodziny są ważne i zasługują na zaspokojenie. Istotne jest, żeby znaleźć takie strategie postępowania, które pozwolą pogodzić czasem pozornie sprzeczne potrzeby różnych członków rodziny i znaleźć w tym równowagę. Bardzo pomocne w budowaniu tej równowagi jest odróżnianie potrzeb od przyzwyczajeń i zachcianek.
  6. W RB dzieci rządzą rodzicami - po prostu w RB rodzice nie rządzą dziećmi. W tej filozofii podkreśla się przewagę współpracy nad posłuszeństwem.
  7. RB nadaje się tylko dla małych dzieci.
  8. RB nadaje się tylko dla dzieci zdrowych, tych których rozwój przebiega prawidłowo. 
  9. RB jest bardzo trudne i wymaga wielu poświęceń - RB można dostosować do indywidualnych potrzeb każdej rodziny, korzystając z tych narzędzi, które nam pasują, do których mamy wewnętrzne przekonanie
  10. RB to dziwactwo i kolejna nowa metoda dla oszołomów. - RB jest znane i obecne w wielu kulturach od lat. To tylko sam termin określający ten rodzaj wychowania został po raz pierwszy użyty stosunkowo niedawno. 
  11. Nie da się dobrze wychować dziecka stosując RB

Podsumowanie:

Wiele mamy metod wychowawczych, stylów i postaw. Warto pamiętać, że to co wybierzemy będzie zależało od nas, od naszej natury i preferencji, a także od tego co do naszego dziecka bardziej dociera. Dopuszczalne jest mieszanie różnych metod, aby osiągnąć cel. Trzeba także pamiętać, że różne metody wychowawcze możemy łączyć z filozofią Rodzicielstwa Bliskości. Jeśli w Rodzicielstwie Bliskości zabraknie metod wychowawczych stanie się ono wychowaniem bezstresowym. Trzeba także pamiętać, że Rodzicielstwo Bliskości zostało podpatrzone wśród plemion Amazonii, więc nie wszystko można bezpośrednio przenieść do naszej rzeczywistości.
Psycholog dziecięcy z Akademickiego Centrum Psychoterapii SWPS Patrycja Rzepecka podkreśla, że natura stworzyła nas tak, że ciąża trwa dziewięć miesięcy i nie dłużej. Po tym czasie dziecko nie musi być stale noszone. Zauważa także, że w terapii ma aż za dużo przypadków dzieci, dla których problemem jest samodzielne spanie. Zna kilkulatki, ba, 11latki, które nie czują się kompetentne, by zasnąć w swoich łóżkach. Nauczyły się czuć bezpiecznie tylko w bliskości rodziców. A to przekłada się również na inne dziedziny życia. 
Warto, więc pamiętać wyznając ideę RB, aby stawiać także dziecku pewne granice.
Pomijając RB i inne pomysły na rodzicielstwo chciałabym zauważyć dodatkowo, że spanie z dzieckiem w jednym łóżku jest niebezpieczne. Nie raz słychać było o dziecku zaduszonym przez rodziców śpiących razem z nim. Osobiście postanowiłam nie spać z dzieckiem po jednej sytuacji: nasz kilkutygodniowa córka spała między mną a mężem. W pewnym momencie poczułam silne uderzenie zamkniętą pięścią męża w moje biodro. Cieszyłam się wtedy ogromnie, że to ja "dostałam", a nie dziecko i postanowiłam więcej nie kłaść dziecka z nami - dla jego bezpieczeństwa - nigdy nie wiadomo co nam się przyśni. 





Bibliografia
http://www.wombb.edu.pl/index.php/zasoby/dzielimy-sie-wiedza/43-postawy-rodzicielskie
http://www.stowarzyszeniefidesetratio.pl/Presentations278/Slide%201.swf
http://www.edukacja.edux.pl/p-13425-metody-wychowania-pojecie-klasyfikacja.php
http://dziecisawazne.pl/7-zasad-rodzicielstwa-bliskosci/
http://zwierciadlo.pl/2013/psychologia/zdrowie-i-pielegnacja/rodzicielstwo-bliskosci-rob-jak-czujesz/3
http://zwierciadlo.pl/2012/psychologia/wychowanie-dziecko/przytul-mnie-rodzicielstwo-bliskosci/6
http://dziecisawazne.pl/rodzicielstwo-bliskosci-3/